Thông tin cập nhật mới nhất: Khi nào miền Bắc đón đợt không khí lạnh đầu tiên trong năm 2026?

Không khí lạnh có thể xuất hiện từ cuối tháng 9

Bộ Nông nghiệp và Môi trường dẫn phân tích của ông Mai Văn Khiêm, Giám đốc Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia thuộc Cục Khí tượng Thủy văn, cho biết hiện tượng El Nino đã hình thành, đang tiếp tục phát triển và có xác suất trên 80% đạt cường độ rất mạnh.

Đợt El Nino này được dự báo đạt mức mạnh nhất vào những tháng cuối năm 2026, đặc biệt trong tháng 11 và 12.

Trong điều kiện biến đổi khí hậu toàn cầu kết hợp với pha nóng của El Nino, nền nhiệt trên phần lớn cả nước trong những tháng tới được dự báo cao hơn trung bình nhiều năm khoảng 0,5-1,5 độ C, tùy khu vực.

Về thời điểm xuất hiện không khí lạnh, báo Sức khỏe và Đời sống dẫn dự báo của Đài Khí tượng thủy văn Bắc Bộ cho biết đợt không khí lạnh đầu tiên có khả năng bắt đầu ảnh hưởng từ cuối tháng 9 hoặc đầu tháng 10. Trong 3 tháng, khu vực này có thể xuất hiện khoảng 5-7 đợt không khí lạnh.

Trong thời gian này, các hiện tượng như dông, lốc, sét, mưa đá và mưa lớn cục bộ vẫn có khả năng xảy ra, song tần suất dự báo giảm dần và tập trung chủ yếu trong tháng 9, tháng 10.

Cơ quan khí tượng nhận định hoạt động của không khí lạnh từ nay đến đầu năm 2027 có xu hướng yếu hơn mức trung bình nhiều năm do El Nino tiếp tục duy trì. Tuy nhiên, điều này không có nghĩa miền Bắc sẽ hoàn toàn vắng những đợt không khí lạnh mạnh.

Trong khoảng tháng 12/2026 đến tháng 1/2027, các đợt rét đậm, rét hại được dự báo có thể xuất hiện muộn hơn quy luật khí hậu. Số ngày rét đậm, rét hại cũng có khả năng thấp hơn trung bình nhiều năm.

Dù vậy, người dân, nhất là tại các tỉnh miền núi phía Bắc, vẫn cần đề phòng những đợt không khí lạnh mạnh khiến nhiệt độ giảm sâu, thậm chí có thể xuất hiện băng giá và mưa tuyết ở vùng núi cao.

El Nino có thể khiến mùa đông ấm hơn

Bên cạnh nguy cơ khiến các đợt không khí lạnh yếu hơn, El Nino còn được dự báo làm nền nhiệt trên phạm vi cả nước duy trì ở mức cao trong thời gian dài.

Sự kết hợp giữa El Nino và tác động của biến đổi khí hậu cũng làm gia tăng khả năng xuất hiện những hình thái thời tiết cực đoan. Vì vậy, các địa phương và người dân được khuyến cáo tiếp tục theo dõi sát các bản tin dự báo để chủ động ứng phó trong những tháng cuối năm.

Không khí lạnh thực chất là gì?

Theo cơ quan khí tượng, không khí lạnh là hiện tượng xảy ra khi một khối không khí có nhiệt độ rất thấp từ lục địa châu Á di chuyển xuống Việt Nam, thay thế hoặc tác động lên khối không khí ấm đang tồn tại.

Khi khối khí lạnh tràn xuống, gió Đông Bắc có thể tăng mạnh, nền nhiệt giảm và thời tiết chuyển biến xấu. Do thường xuất hiện với hướng Đông Bắc, hiện tượng này còn được gọi là “gió mùa Đông Bắc”.

Khối không khí lạnh có nguồn gốc từ vùng cực, di chuyển qua lục địa châu Á dưới dạng front lạnh. Khi xuống đến Việt Nam, trong nhiều trường hợp, các đặc điểm điển hình của front lạnh không còn rõ rệt nên thường được gọi chung là không khí lạnh.

Gió mùa Đông Bắc có thể gây ảnh hưởng mạnh cả trên biển lẫn đất liền. Khi không khí lạnh tràn về, ngoài khơi vịnh Bắc Bộ gió có thể đạt cấp 6-7, thậm chí mạnh hơn, gây nguy hiểm cho tàu thuyền. Trên đất liền, gió có thể đạt cấp 4-5, có nguy cơ ảnh hưởng đến nhà cửa, cây cối và các công trình đang thi công trên cao.

Trong những đợt mạnh, không khí lạnh còn có thể đi kèm mưa lớn, gió mạnh, dông, tố lốc và thậm chí mưa đá, đặc biệt trong các giai đoạn chuyển mùa.

Vào những tháng chính đông, thường từ tháng 12 năm trước đến tháng 2 năm sau, trời quang mây vào ban đêm có thể khiến nhiệt độ giảm sâu, xuất hiện sương muối và băng giá. Tại vùng núi cao, một số năm còn có tuyết rơi.

Nếu kéo dài, không khí lạnh có thể gây rét đậm, rét hại, ảnh hưởng đến sức khỏe con người cũng như cây trồng và vật nuôi.

Ở Việt Nam, không khí lạnh thường bắt đầu xuất hiện từ khoảng trung tuần tháng 9 năm trước đến trung tuần tháng 6 năm sau, trong đó mạnh nhất vào các tháng chính đông. Khu vực chịu ảnh hưởng trực tiếp chủ yếu là miền Bắc, từ đèo Ngang trở ra và hiện tượng này hiếm khi xuống đến Nam Trung Bộ.

Rét đậm, rét hại được xác định như thế nào?

Theo giải thích của cơ quan khí tượng, rét đậm được xác định khi nhiệt độ trung bình ngày trong khu vực phổ biến từ 13-15 độ C.

Trong khi đó, rét hại xảy ra khi nhiệt độ trung bình ngày giảm xuống dưới 13 độ C.

Hai khái niệm này thường được sử dụng trong các bản tin thời tiết dành cho khu vực đồng bằng, trung du Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ, nơi hoạt động sản xuất nông nghiệp chịu tác động rõ rệt của điều kiện nhiệt độ trong mùa lạnh.

Ở vùng núi, các thuật ngữ rét đậm, rét hại ít được sử dụng theo kiểu “từng đợt” bởi nhiệt độ thấp có thể kéo dài trong nhiều tuần hoặc cả tháng. Chẳng hạn, tại Sa Pa, tình trạng rét đậm có thể xuất hiện trong phần lớn tháng 12, tháng 1 và tháng 2.

Việc xác định rét đậm, rét hại cũng gắn với điều kiện thời tiết thực tế chứ không chỉ dựa vào một con số nhiệt độ. Nhiệt độ trung bình ngày dưới 15 độ C hoặc 13 độ C phải đi kèm trạng thái nhiều mây, đầy mây và có thể có mưa nhỏ thì mới được xác định là rét đậm hoặc rét hại.

Ngược lại, vào những ngày trời quang, ban đêm nhiệt độ có thể xuống rất thấp nhưng ban ngày trời nắng và nhiệt độ tăng cao khiến nhiệt độ trung bình ngày giảm dưới ngưỡng 15 độ C. Trường hợp này không được xem là rét đậm.

Rét kéo dài có thể ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp

Thuật ngữ rét đậm, rét hại được sử dụng nhiều trong lĩnh vực sản xuất nông nghiệp, đặc biệt đối với cây lúa - một trong những cây lương thực quan trọng của Việt Nam.

Các nhà khoa học đã xác định nhiệt độ trung bình ngày xuống dưới ngưỡng rét đậm, rét hại có thể ảnh hưởng đến quá trình quang hợp của cây lúa.

Nếu thời tiết chỉ rét trong một ngày, cây lúa vẫn có khả năng tiếp tục quang hợp và phát triển. Tuy nhiên, khi tình trạng này kéo dài từ hai ngày trở lên, khả năng quang hợp và tự bảo vệ của cây có thể suy giảm, khiến cây mất sức chống chịu và có nguy cơ bị chết.

Vì vậy, dù đợt không khí lạnh đầu tiên của năm 2026 được dự báo có thể phải đến cuối tháng 9 hoặc đầu tháng 10 mới xuất hiện, các khu vực miền núi phía Bắc và những địa bàn sản xuất nông nghiệp vẫn cần chủ động theo dõi diễn biến thời tiết để có phương án ứng phó phù hợp.

Hoa Ly

Theo Tạp chí Sở hữu trí tuệ & Sáng tạo (Đăng: 01/09/2026 | 11:28)