Phát hiện 3 loại cá 'ngậm' nhiều vi nhựa bậc nhất, nhiều người Việt ăn thường xuyên

Vi nhựa là các mảnh nhựa có kích thước nhỏ hơn 5 mm, đang xuất hiện ngày càng phổ biến trong môi trường biển và trở thành vấn đề được giới khoa học đặc biệt quan tâm do những tác động tiềm ẩn đến an toàn thực phẩm. Trong quá trình kiếm ăn, cá có thể nuốt phải các hạt vi nhựa vì nhầm lẫn với thức ăn hoặc hấp thụ gián tiếp thông qua chuỗi thức ăn. Nhiều nghiên cứu đã tập trung khảo sát các loài cá phổ biến trong khẩu phần của con người để đánh giá mức độ phơi nhiễm.

Cá cơm: 60% mẫu phát hiện có vi nhựa

Cá cơm là một trong những loài được ghi nhận có tỷ lệ phát hiện vi nhựa đáng chú ý. Theo một nghiên cứu đăng trên Marine Pollution Bulletin, các nhà khoa học đã khảo sát cá cơm châu Âu (Engraulis encrasicolus) và cá mòi (Sardina pilchardus) tại khu vực Địa Trung Hải.

Kết quả cho thấy có tới 60% mẫu cá cơm được kiểm tra phát hiện vi nhựa trong đường tiêu hóa. Các hạt vi nhựa được xác định thuộc nhiều loại polymer khác nhau.

Nguyên nhân được cho là do cá cơm chủ yếu ăn sinh vật phù du và các sinh vật nhỏ trong nước, khiến chúng dễ tiếp xúc với những hạt vi nhựa đang tồn tại trong môi trường biển.

Các nhà nghiên cứu cũng lưu ý, khi con người sử dụng những loài cá nhỏ và ăn nguyên con, đặc biệt bao gồm cả nội tạng, khả năng tiếp xúc với vi nhựa có thể khác so với trường hợp chỉ ăn phần thịt cá.

Cá mòi và cá thu cũng nằm trong nhóm được nghiên cứu

Cũng trong nghiên cứu nói trên, 58% mẫu cá mòi (Sardina pilchardus) được phân tích có chứa vi nhựa trong đường tiêu hóa.

Là loài cá khai thác nguồn thức ăn nhỏ trong cột nước, cá mòi có nguy cơ tiếp xúc với các hạt vi nhựa tồn tại ở tầng nước nơi chúng kiếm ăn.

Tuy nhiên, các nhà khoa học nhấn mạnh rằng việc phát hiện vi nhựa trong đường tiêu hóa không đồng nghĩa với việc toàn bộ phần thịt cá đều chứa vi nhựa.

Đây là điểm người tiêu dùng cần hiểu đúng. Phần lớn các nghiên cứu hiện nay chủ yếu ghi nhận vi nhựa trong đường tiêu hóa, mang hoặc các cơ quan khác của cá, trong khi bằng chứng về sự hiện diện cũng như mức độ tích tụ của vi nhựa trong phần cơ – bộ phận thường được con người sử dụng làm thực phẩm – vẫn còn khá hạn chế.

Bên cạnh cá cơm và cá mòi, cá thu cũng là đối tượng được nhiều nghiên cứu quan tâm về khả năng nuốt phải vi nhựa.

Một nghiên cứu về các loài cá ăn sinh vật phù du đã khảo sát nhiều loài sống ở tầng nước nổi, bao gồm cá thu Đại Tây Dương, cá thu ngựa, cá cơm và cá mòi.

Theo các nhà nghiên cứu, kích thước của một số hạt vi nhựa tương đồng với kích thước của sinh vật phù du – nguồn thức ăn chính của nhiều loài cá. Điều này khiến cá có thể vô tình nuốt phải nhựa trong quá trình săn mồi.

Dù vậy, các chuyên gia cho biết không thể kết luận rằng mọi loài cá thu đều chứa nhiều vi nhựa hơn các loài cá khác. Mức độ phơi nhiễm còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố như khu vực sinh sống, nguồn thức ăn, độ sâu của vùng nước, mức độ ô nhiễm môi trường biển cũng như đặc điểm sinh học của từng loài.

Không phải cứ ăn cá là sẽ hấp thụ nhiều vi nhựa

Một nghiên cứu quy mô lớn được công bố năm 2025 đã phân tích 1.075 cá thể thuộc 37 loài cá khác nhau. Kết quả ghi nhận vi nhựa xuất hiện trong 36,28% mẫu mang và 39,63% mẫu đường ruột.

Đáng chú ý, với phương pháp và giới hạn phát hiện được sử dụng trong nghiên cứu, các nhà khoa học không phát hiện vi nhựa trong mô cơ của cá. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng những loài cá sống ở tầng nước phía trên thường có xu hướng chứa nhiều vi nhựa hơn so với các loài sinh sống ở vùng nước sâu.

Các kết quả này cho thấy vấn đề vi nhựa trong cá phức tạp hơn nhiều so với việc lập danh sách hay xếp hạng loài cá nào chứa nhiều vi nhựa nhất.

Vì vậy, các chuyên gia không khuyến cáo người dân loại bỏ cá khỏi chế độ ăn chỉ vì lo ngại về vi nhựa. Cá vẫn là nguồn thực phẩm giàu protein, axit béo omega-3, vitamin cùng nhiều dưỡng chất thiết yếu cho cơ thể.

Thay vào đó, người tiêu dùng nên quan tâm đến nguồn gốc hải sản, chất lượng môi trường khai thác cũng như cách sơ chế trước khi chế biến. Đối với các loài cá nhỏ thường được ăn nguyên con, việc loại bỏ nội tạng có thể góp phần giảm nguy cơ tiếp xúc với lượng vi nhựa tập trung trong đường tiêu hóa.

Quan trọng hơn, các nhà khoa học vẫn đang tiếp tục nghiên cứu để làm rõ liệu vi nhựa có thể di chuyển từ đường tiêu hóa sang các mô ăn được của cá ở mức độ nào, cũng như đánh giá chính xác nguy cơ thực sự đối với sức khỏe con người.

Tác giả: Phạm Thu Phương

Theo Tạp chí Sở hữu Trí tuệ và Sáng tạo (Đăng 06/08/2026 | 08:00)