Phát hiện 20.000 kg vàng, bạc, bạch kim vứt ngoài hố rác

Việc Windows 10 chính thức bước vào giai đoạn kết thúc hỗ trợ đang làm dấy lên lo ngại về một làn sóng rác thải điện tử mới trên toàn cầu. Hàng trăm triệu máy tính có nguy cơ bị thay thế do không đáp ứng yêu cầu phần cứng của Windows 11, trong khi lượng kim loại có giá trị nằm trong những thiết bị này có thể lên tới hàng chục tấn.

Không chỉ máy tính, hàng chục triệu iPhone cũ cũng có nguy cơ bị loại bỏ khi các phiên bản hệ điều hành mới của Apple không còn hỗ trợ một số dòng máy đời cũ.

400 triệu PC có nguy cơ bị loại bỏ

Theo TechRadar, nghiên cứu mới cho thấy khoảng 400 triệu máy tính trên toàn cầu có thể phải “về hưu” do không đáp ứng các yêu cầu phần cứng để nâng cấp lên Windows 11. Riêng tại Anh, con số này được ước tính khoảng 14,4 triệu máy.

Làn sóng thay thế thiết bị có thể tạo ra một lượng lớn rác thải điện tử, đồng thời khiến thế giới phải đối mặt với bài toán thu hồi những vật liệu có giá trị bên trong các thiết bị cũ.

Theo các nhà nghiên cứu về rác thải thiết bị điện và điện tử (WEEE) thuộc Business Waste, khoảng 12,8 triệu kg kim loại có thể tái chế có thể nằm trong số máy tính bị loại bỏ. Danh sách này bao gồm vàng, đồng, bạc, bạch kim, palladium và indium.

Tổng giá trị ước tính của nhóm kim loại cốt lõi này lên tới khoảng 1,809 tỷ bảng Anh, tương đương 2,42 tỷ USD.

Trong đó, lượng vàng có thể thu hồi được ước tính lên tới hơn 20 tấn, với giá trị khoảng 1,68 tỷ bảng Anh, tương đương hơn 58.000 tỷ đồng.

Ngoài vàng, số thiết bị bị loại bỏ còn có thể chứa lượng đồng trị giá khoảng 98,8 triệu bảng Anh, tương đương khoảng 3.400 tỷ đồng, cùng lượng bạc trị giá khoảng 32,9 triệu bảng Anh, tương đương khoảng 1.100 tỷ đồng.

Nâng cấp Windows tạo thêm áp lực lên rác thải điện tử

Business Waste cho rằng việc nâng cấp hệ điều hành là điều khó tránh khỏi và không nên quy trách nhiệm cho người tiêu dùng hay doanh nghiệp.

Khi một hệ điều hành không còn được nhà sản xuất hỗ trợ, thiết bị sử dụng hệ điều hành đó sẽ đối mặt với nhiều rủi ro hơn về bảo mật, lỗi phần mềm và khả năng tương thích. Khi các nhà cung cấp phần mềm chuyển dần sang những phiên bản hệ điều hành mới, những thiết bị cũ cũng có nguy cơ ngày càng khó sử dụng.

Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi này đồng thời tạo ra một áp lực môi trường đáng kể khi hàng trăm triệu thiết bị vẫn có thể hoạt động về mặt phần cứng nhưng không còn đáp ứng yêu cầu của hệ điều hành mới.

Dù một bộ phận người dùng vẫn trì hoãn việc nâng cấp, dữ liệu của IDC cho thấy lượng PC xuất xưởng trong quý III/2025 đã tăng 9,4% so với cùng kỳ năm trước.

Ông Maciek Gornicki, Giám đốc nghiên cứu cấp cao của IDC, cho rằng sự gia tăng này không chỉ liên quan đến quá trình chuyển đổi hệ điều hành mà còn gắn với chu kỳ thay thế những chiếc máy tính được mua trong giai đoạn trước đại dịch.

Điều này có thể tiếp tục thúc đẩy nhu cầu mua PC mới trong thời gian tới.

Bên cạnh đó, việc Khu vực Kinh tế châu Âu (EEA) được gia hạn thêm một năm cập nhật bảo mật mở rộng (ESU) cũng có thể tác động đến tốc độ thay mới thiết bị và doanh số PC trong những tháng tiếp theo.

75 triệu iPhone có nguy cơ trở thành thiết bị lỗi thời

Không chỉ máy tính Windows, thị trường điện thoại thông minh cũng đứng trước nguy cơ tạo thêm một lượng lớn rác thải điện tử khi hệ điều hành mới được phát hành.

Theo The Register, việc Apple chuẩn bị phát hành iOS 26 có thể khiến khoảng 75 triệu chiếc iPhone trở nên lỗi thời do không còn đáp ứng yêu cầu hỗ trợ của hệ điều hành mới.

Nếu số thiết bị này bị loại bỏ, lượng rác thải điện tử phát sinh có thể vượt 1,2 triệu kg trên toàn cầu.

Business Waste ước tính giá trị các vật liệu có thể thu hồi từ số iPhone này lên tới hơn 271 triệu bảng Anh, tương đương khoảng 363 triệu USD và khoảng 9.500 tỷ đồng.

Theo tính toán của công ty, 75 triệu thiết bị có thể chứa khoảng 1,2 triệu kg đồng, 1,23 triệu kg palladium và 2.569 kg vàng.

Trong số đó, vàng là vật liệu có giá trị cao nhất, với giá trị ước tính hơn 200 triệu bảng Anh, tương đương khoảng 268 triệu USD hoặc 7.000 tỷ đồng.

Những con số này cho thấy các thiết bị điện tử cũ không đơn thuần là rác thải mà còn chứa một lượng lớn nguyên liệu có thể được thu hồi và đưa trở lại chuỗi sản xuất.

Tái chế thay vì đưa thiết bị vào bãi rác

Theo Business Waste, đối với những thiết bị cũ không còn được hỗ trợ, tái chế là một trong những lựa chọn phù hợp nhất thay vì đưa chúng tới các bãi chôn lấp.

“Rác thải điện tử là dòng chất thải rắn phát triển nhanh nhất thế giới, với hơn 50 triệu tấn được tạo ra mỗi năm trên toàn cầu”, ông Graham Matthews của Business Waste cho biết.

Theo ông, nếu rác thải điện tử bị đưa vào các bãi chôn lấp, những chất độc hại trong thiết bị có thể rò rỉ ra môi trường, gây ô nhiễm khu vực xung quanh và tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe con người.

Vì vậy, việc thu gom và tái chế thiết bị điện tử đúng quy trình có ý nghĩa quan trọng trong việc hạn chế tác động môi trường, đồng thời tận dụng lượng kim loại có giá trị đang nằm trong các sản phẩm đã qua sử dụng.

Thói quen giữ điện thoại cũ khiến nguồn cung tái sử dụng bị hạn chế

Một vấn đề khác được các chuyên gia lưu ý là người tiêu dùng chưa thực sự có thói quen đưa thiết bị cũ trở lại thị trường.

Theo báo cáo của công ty nghiên cứu CCS Insight, chưa đến một phần ba người tiêu dùng châu Âu đổi hoặc bán lại điện thoại cũ.

Điều này khiến một lượng lớn thiết bị vẫn nằm trong tủ, ngăn kéo hoặc bị bỏ quên thay vì được đưa vào hệ thống tái sử dụng và tái chế.

Trong khi đó, thị trường thiết bị đã qua sử dụng có thể góp phần giảm nhu cầu sản xuất sản phẩm mới, qua đó hạn chế lượng nguyên liệu cần khai thác và lượng rác thải phát sinh.

Nếu người dùng có thể bán lại, trao đổi hoặc đưa thiết bị cũ đến các chương trình thu hồi chính thức thay vì vứt bỏ, vòng đời của sản phẩm có thể được kéo dài và những vật liệu có giá trị bên trong cũng có cơ hội được tái sử dụng.

Làn sóng thay thế PC do Windows 10 kết thúc hỗ trợ, cùng với việc nhiều mẫu iPhone có thể không còn tương thích với iOS 26, vì thế không chỉ là câu chuyện về công nghệ và nâng cấp thiết bị. Đây còn là bài toán lớn đối với ngành tái chế, khi hàng trăm triệu thiết bị điện tử có nguy cơ trở thành rác thải trong khi vẫn chứa lượng kim loại trị giá hàng tỷ USD.

Minh Tuyến

Theo Tạp chí Sở hữu trí tuệ & Sáng tạo (Đăng: 18/8/2026 | 16:13)