5 thói quen buổi sáng "phá gan" nhanh hơn bia rượu nhưng nhiều người Việt vẫn vô tư làm

Rượu bia không phải thủ phạm duy nhất khiến gan kiệt sức, và có những việc quen thuộc đến mức bạn chẳng buồn nghĩ tới mỗi khi vừa mở mắt.

Nhắc đến kẻ thù số một của gan, hầu hết chúng ta đều nghĩ ngay đến rượu bia. Điều này không sai, bởi ai cũng biết cồn buộc gan phải làm việc kiệt lực để chuyển hóa, lâu ngày dẫn đến xơ gan hay ung thư gan. Thế nhưng, thực tế cho thấy nhiều thói quen buổi sáng tưởng chừng vô hại lại tàn phá và gây gánh nặng cho gan âm thầm, nghiêm trọng hơn cả việc uống rượu ở mức độ vừa phải nếu lặp lại trong thời gian dài. Buổi sáng là thời điểm cơ thể khởi động lại và kích hoạt hệ thống trao đổi chất sau một đêm dài nghỉ ngơi, cũng là lúc lá gan vô cùng nhạy cảm. Nếu liên tục lặp lại 5 việc dưới đây ngay khi vừa thức dậy, tế bào gan sẽ bị tổn thương nhanh chóng và bị bệnh tật ăn mòn.

Nhịn tiểu, nhịn ăn sáng khiến gan phải gồng mình gấp đôi

Bác sĩ Wang Chao, Bệnh viện Hữu nghị Bắc Kinh (Trung Quốc), nhấn mạnh: "Buổi sáng chính là thời điểm cơ thể cần đào thải độc tố sau một đêm dài và gan cũng cần được bổ sung năng lượng nhiều nhất trong ngày. Việc nhịn tiểu vô tình giữ lại các chất thải trong cơ thể. Khi các chất cặn bã này không được bài tiết kịp thời, chúng sẽ bị hấp thụ ngược vào máu rồi đổ về gan, bắt nhà máy giải độc phải gồng mình xử lý lại từ đầu". Nghĩa là chỉ cần chần chừ không đi tiểu khi cơ thể báo hiệu vào buổi sáng, bạn đã vô tình giao thêm việc cho gan. Chưa dừng lại ở đó, khi bạn nhịn ăn sáng, lượng đường trong cơ thể không được bổ sung kịp thời khiến đường huyết dao động mạnh. Lúc này gan buộc phải làm việc vất vả hơn, sử dụng quá mức nguồn năng lượng dự trữ để điều chỉnh lượng đường trong máu. Trạng thái nhịn đói kéo dài còn ngăn cản việc loại bỏ độc tố kịp thời và làm chậm quá trình trao đổi chất. Theo thời gian, điều này làm tổn thương nghiêm trọng chức năng chuyển hóa, dẫn đến các bệnh như gan nhiễm mỡ, đồng thời gây dư axit dạ dày và loét dạ dày.

Uống trà đặc, cà phê, nước lạnh khi bụng rỗng

Nhiều người quen uống trà đặc, cà phê hoặc một ly nước đá lạnh ngay khi thức dậy để tỉnh ngủ. Đây là thói quen trực tiếp gây hại nặng cho gan nhưng lại thường bị bỏ qua. Theo bác sĩ Chen Wei, Bệnh viện Đa khoa số 1 trực thuộc Đại học Y khoa Phúc Kiến (Trung Quốc), caffeine trong cà phê và các thành phần trong trà đặc sau khi vào cơ thể sẽ được đổ thẳng về gan để xử lý đầu tiên. Việc dung nạp chất kích thích liều cao lúc bụng rỗng buộc gan phải hoạt động đột ngột, khiến cơ quan này luôn trong tình trạng quá tải mãn tính. Bên cạnh đó, nước lạnh làm tổn hại nghiêm trọng đến môi trường chuyển hóa của gan. Buổi sáng là lúc gan cần một dòng máu ấm áp lưu thông để kích hoạt lại chức năng giải độc, nhưng nước lạnh đi vào cơ thể làm mạch máu co thắt đột ngột, cản trở tuần hoàn máu nuôi gan và làm gián đoạn chu trình bài tiết mật. Khi gan vừa phải gồng mình phân giải chất kích thích, vừa thiếu hụt lượng máu nuôi dưỡng do đồ lạnh, tế bào gan sẽ bị tổn thương sâu. Thói quen này kéo dài sẽ làm suy giảm chức năng gan, dẫn đến viêm gan, gan nhiễm mỡ, xơ gan hoặc ung thư gan. Những người thích uống ngay một ly cà phê sau khi thức dậy, hoặc dùng nó thay bữa sáng, càng cần cẩn thận với các bệnh về gan.

Hút thuốc hoặc hít khói thuốc thụ động ngay khi thức dậy

Hút thuốc lá hay hít phải khói thuốc lúc nào cũng có hại, nhưng bác sĩ Chen Wei cảnh báo: "Hút thuốc lá hay hít phải khói thuốc lúc nào cũng có hại, nhưng thực hiện việc này ngay sau khi thức dậy vào buổi sáng lại mang tính tàn phá khủng khiếp hơn gấp nhiều lần". Lý do là sau một đêm dài ngủ, tuần hoàn máu trong cơ thể chậm lại, các cơ quan vừa chuyển sang trạng thái hoạt động và khả năng tự bảo vệ còn yếu. Nếu bạn hút thuốc hoặc hít phải khói thuốc đúng lúc này, các chất độc hại như nicotine và hắc ín sẽ xâm nhập vào máu qua phổi với tốc độ cực nhanh và nồng độ đậm đặc nhất. Toàn bộ lượng độc chất ấy đổ thẳng về gan, ép cơ quan giải độc này phải gánh chịu áp lực quá tải đột ngột khi chưa kịp phục hồi. Việc ép gan làm việc quá sức gây nhiễm độc tế bào gan và suy giảm khả năng giải độc tự nhiên. Gan của người tiếp xúc với khói thuốc dễ bị tích tụ mỡ hơn người bình thường, đẩy nhanh quá trình tiến triển thành xơ gan và ung thư gan.

Tức giận, cáu gắt và nhìn mọi việc tiêu cực

Thức dậy với tâm trạng bực dọc, dễ nổi nóng hoặc nhìn mọi thứ xung quanh theo hướng tiêu cực chỉ vì những rắc rối nhỏ nhặt cũng là thói quen tàn phá gan âm thầm nhưng rất nghiêm trọng. Theo giải thích của bác sĩ Wang Chao, sự tức giận và tiêu cực ảnh hưởng đến chức năng miễn dịch thông qua hệ thống nội tiết, làm tăng tiết ồ ạt các hormone gây căng thẳng như cortisol. Loại hormone này làm giảm mạnh chức năng giải độc, bó buộc các mạch máu và hạn chế quá trình đào thải độc tố ra ngoài. Khi bạn tức giận quá mức, gan buộc phải gánh thêm nhiều áp lực nặng nề. Nếu thường xuyên để tâm trạng tồi tệ thống trị đầu ngày, chức năng gan sẽ bị tổn thương âm thầm và sức khỏe thể chất tổng thể cũng suy giảm theo.

Tập thể dục cường độ cao khi bụng đói

Tập thể dục buổi sáng rất tốt, nhưng lao vào tập nặng khi bụng rỗng lại là sai lầm lớn, khiến cơ thể dễ bị tim đập nhanh, khó thở và còn hại cho gan. Bác sĩ Chen Wei nói: "Nhiều người nghĩ tập thể thao chỉ tốn sức cơ bắp, nhưng thực tế gan cũng là nơi gánh áp lực lớn. Sau một đêm dài, lượng đường trong máu đã cạn kiệt. Nếu bạn nhịn đói mà lại chạy bộ hay đá bóng hùng hục, gan bắt buộc phải hoạt động cật lực, vắt kiệt toàn bộ nguồn năng lượng dự trữ cuối cùng để đổ vào máu nuôi cơ bắp vận động". Tập nặng lúc đói giống như việc bạn cố tình đạp lút ga khi xe đã cạn xăng. Việc liên tục ép gan hoạt động quá sức khi chưa được nạp năng lượng đầu vào sẽ khiến chức năng gan suy kiệt và tổn thương nghiêm trọng về lâu dài.

Hoa Ly

Theo Tạp chí Sở hữu trí tuệ & Sáng tạo (Đăng: 01/10/2026 | 16:00)