1 loại đồ uống tưởng vô hại nhưng có thể “phá gan” nhanh hơn thịt mỡ, nhiều người không ngờ vì quá quen thuộc

Không ít người tin rằng chỉ cần tránh rượu bia và hạn chế dầu mỡ thì gan sẽ được bảo vệ an toàn. Vậy tại sao nhiều người sống điều độ vẫn nhận kết quả gan nhiễm mỡ?

Không rượu bia, không ăn nhiều mỡ vẫn bị gan nhiễm mỡ

Câu chuyện này không hề hiếm. Rất nhiều người ăn khá điều độ, thậm chí tập thể dục đều đặn, nhưng trong các đợt khám sức khỏe vẫn được chẩn đoán gan nhiễm mỡ hay viêm gan, thậm chí ung thư gan. Họ không uống rượu bia, cũng không ăn quá nhiều dầu mỡ, nên kết quả nhận về càng khiến họ bất ngờ. Niềm tin rằng chỉ cần tránh rượu bia và dầu mỡ là gan sẽ an toàn đã khiến không ít người chủ quan. Thủ phạm đôi khi không phải thịt mỡ hay bia rượu, mà là một thứ đồ uống quen thuộc hơn nhiều: nước ngọt có ga. Loại đồ uống được "vạn người mê" này khiến nhiều người không ngờ tới chỉ vì đã quá quen với nó. Điều đáng sợ nhất là dù bạn có ăn ít lại và tập thể dục, tác hại vẫn có thể không dừng lại.

Fructose: loại đường đổ thẳng về gan

Bác sĩ phẫu thuật Yang Zhijun (Đài Loan, Trung Quốc) cảnh báo rằng vấn đề lớn nằm ở fructose, loại đường phổ biến trong nước ngọt, siro ngô cao fructose và nhiều đồ uống đóng chai. Theo bác sĩ Yang, glucose có thể được nhiều mô trong cơ thể sử dụng, còn fructose gần như được chuyển thẳng về gan để xử lý. Ông giải thích: "Khi bạn uống một lon nước ngọt, gan phải tiếp nhận một lượng lớn fructose trong thời gian ngắn. Nếu quá tải, gan sẽ chuyển phần dư thành chất béo và tích trữ ngay trong tế bào gan. Đây chính là cơ chế hình thành gan nhiễm mỡ không do rượu" - bác sĩ phẫu thuật Yang Zhijun. Cũng theo bác sĩ Yang, nhiều nghiên cứu quốc tế trong nhiều năm qua cho thấy tiêu thụ đồ uống có đường liên quan chặt chẽ với việc tăng mỡ nội tạng và mỡ gan, và mối liên quan này độc lập với tổng lượng calo ăn vào. Nói cách khác, ngay cả khi bạn không ăn nhiều, chỉ cần uống nước ngọt thường xuyên, nguy cơ gan nhiễm mỡ vẫn tăng rõ rệt. Từ gan nhiễm mỡ, bệnh có thể tiến triển thành nhiều bệnh lý về gan nghiêm trọng hơn.

Ba lý do nước ngọt có ga "phá gan" nhanh hơn thịt mỡ

Có 3 lý do chính khiến nước ngọt có ga trở thành "sát thủ" của lá gan. Thứ nhất, fructose kích hoạt quá trình tân tạo mỡ tại gan, tức là gan biến đường thành triglyceride rồi tích tụ ngay tại chỗ. Thịt mỡ cũng cung cấp chất béo, nhưng cơ thể còn có cơ chế phân phối và sử dụng chất béo ở nhiều mô khác, trong khi fructose lại dồn áp lực gần như trực tiếp lên gan. Thứ hai, fructose không tạo cảm giác no tương xứng. Khi uống nước ngọt, bạn nạp thêm năng lượng nhưng không giảm lượng thức ăn sau đó, khiến tổng năng lượng tăng lên một cách âm thầm và thúc đẩy tích tụ mỡ gan lẫn mỡ nội tạng. Thứ ba, fructose làm giảm độ nhạy insulin và thúc đẩy viêm. Khi mỡ tích tụ trong gan, các tế bào gan bắt đầu rối loạn chuyển hóa và giải phóng các chất gây viêm. Tình trạng này có thể tiến triển từ gan nhiễm mỡ sang viêm gan nhiễm mỡ, xơ gan, thậm chí ung thư gan.

Mỡ gan khó "đốt" hơn mỡ dưới da

Điều đáng lo ngại là bác sĩ Yang cho biết mỡ gan khó "đốt" hơn mỡ dưới da. Nhiều người cho rằng chỉ cần ăn ít lại và tăng cường tập luyện là đủ để giải quyết vấn đề. Thực tế, nếu vẫn duy trì thói quen uống nước ngọt, gan sẽ liên tục bị nạp fructose mới và quá trình tích mỡ vì thế vẫn tiếp diễn. Tập thể dục có lợi, nhưng không thể bù đắp hoàn toàn tác động của việc nạp đường lỏng mỗi ngày. Khi bệnh đã nặng, việc hồi phục lại gan cũng trở nên khó khăn hơn.

Bỏ nước ngọt có ga chưa đủ, còn nhiều đồ uống ngọt khác

Giảm uống nước ngọt có ga là đúng, nhưng nếu mỗi ngày bạn vẫn uống nhiều trà sữa, cà phê pha siro, nước tăng lực hay nước ép đóng chai thì gan vẫn phải "gồng mình" xử lý fructose. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến cáo lượng đường tự do nên dưới 25g mỗi ngày, tương đương khoảng 6 muỗng cà phê. Vì vậy, dù mê đồ uống ngọt đến mấy, bạn vẫn cần điều chỉnh cho phù hợp nếu muốn gan khỏe. Thay vào đó, hãy ưu tiên nước lọc, trà không đường và cà phê đen nguyên chất, đồng thời hạn chế tối đa đồ uống ngọt xuống mức thỉnh thoảng mới dùng thay vì uống mỗi ngày.

Ăn cân bằng và vận động đều để gan nhẹ gánh

Để bảo vệ gan, ngoài việc cắt giảm đồ uống ngọt, bạn còn cần ăn cân bằng và vận động đều đặn. Ăn nhiều rau xanh, protein nạc và giảm tinh bột tinh chế giúp ổn định đường huyết, đồng thời giảm áp lực chuyển hóa cho gan. Bạn cũng nên tránh ăn quá no vào buổi tối. Về vận động, duy trì ít nhất 150 phút mỗi tuần giúp cải thiện độ nhạy insulin và hỗ trợ giảm mỡ nội tạng, trong đó có mỡ gan.

Hoa Ly

Theo Tạp chí Sở hữu trí tuệ & Sáng tạo (Đăng: 02/10/2026 | 16:00)