Ngày càng nhiều người mắc ung thư đại trực tràng, bác sĩ thở dài: "Đừng ăn 5 món để lâu trong tủ lạnh"

Hộp cơm nguội, đĩa rau luộc hay hũ sữa chua mở nắp vẫn nằm trong ngăn mát nhà bạn đến hôm nay? Có thể chúng không vô hại như bạn vẫn nghĩ.

Tủ lạnh không phải là "két an toàn" tuyệt đối

Theo báo cáo của Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế (IARC) thuộc WHO, ung thư đại trực tràng là bệnh lý ác tính phổ biến thứ 3 trên thế giới, với hơn 1,9 triệu ca mắc mới. Bệnh cũng đứng thứ 2 về tỷ lệ tử vong, với hơn 900.000 trường hợp tử vong mỗi năm.

Tại Việt Nam, Globocan cho biết có khoảng 16.835 ca mắc mới mỗi năm. Điều đáng lo là tỷ lệ mắc bệnh đang trẻ hóa mạnh mẽ do thói quen sinh hoạt và ăn uống.

Trong đó, nhiều người có thói quen lạm dụng tủ lạnh như một chiếc két an toàn tuyệt đối. Trưởng khoa Ung bướu Zhu Xishan của Bệnh viện số 1 Đại học Bắc Kinh cho biết nhiệt độ lạnh chỉ ngưng trệ sự phát triển của một số vi sinh vật, chứ không thể triệt tiêu hoàn toàn các độc tố hóa học.

Thực phẩm biến chất theo thời gian sẽ âm thầm tàn phá niêm mạc ruột. Vì vậy, không phải món nào để lâu hoặc để qua đêm trong tủ lạnh cũng an toàn để ăn.

Thịt chế biến sẵn và thịt muối: nitrit tích tụ ngày càng cao

Giăm bông, xúc xích, lạp xưởng hay thịt xông khói vốn đã chứa muối nitrit, được dùng làm chất bảo quản và tạo màu. Bác sĩ Zhu Xishan cảnh báo khi những loại thịt này nằm trong tủ lạnh quá 3 ngày, phản ứng hóa học tự nhiên vẫn diễn ra chậm ở nhiệt độ thấp, khiến hàm lượng nitrit tăng cao vượt ngưỡng an toàn.

Khi vào dạ dày và đại tràng, nitrit kết hợp với các gốc amin từ đạm động vật để tạo thành hợp chất nitrosamine. WHO xếp nitrosamine vào nhóm chất gây ung thư hàng đầu.

Hợp chất này biến đổi cấu trúc DNA của tế bào niêm mạc ruột, kích thích quá trình loạn sản và hình thành các polyp đại tràng, vốn có thể tiến triển thành ung thư.

Thức ăn thừa giàu tinh bột: cơm nguội, khoai tây, mì nấu chín

Nhiều nhà quen cất cơm nguội, khoai tây hay các món mì đã nấu chín trong tủ lạnh qua nhiều ngày rồi hâm lại. Bác sĩ Zhu Xishan cho biết ở nhiệt độ 4 - 8 độ C, cấu trúc tinh bột bị tái tinh thể hóa, hình thành tinh bột kháng dịch vị.

Nhiệt độ này đồng thời tạo môi trường thuận lợi cho vi khuẩn Bacillus cereus phát triển và sản sinh bào tử chịu nhiệt.

Việc hâm đi hâm lại thức ăn thừa chứa tinh bột và gia vị còn tạo ra các amin thơm độc hại cùng vết nitrosamine. Ăn nhóm thực phẩm này kéo dài gây tổn thương mạn tính bề mặt biểu mô đại tràng, làm giảm khả năng hấp thu dinh dưỡng và kích thích phản ứng viêm kéo dài tại niêm mạc ruột.

Hải sản cấp đông lâu ngày: histamin chịu nhiệt khó loại bỏ

Tôm, cua, mực, cá biển rất giàu đạm và các axit amin tự do, đặc biệt là histidine. Nếu bảo quản lạnh quá 2 ngày, hoặc cấp đông không đạt chuẩn (nhiệt độ trên -18 độ C), vi khuẩn phân hủy đạm vẫn âm thầm hoạt động và chuyển hóa histidine thành độc tố histamin.

Histamin là chất độc chịu nhiệt, không bị phân hủy dù bạn đun sôi ở 100 độ C. Ăn hải sản đã tích tụ histamin không chỉ gây phản ứng dị ứng, ngộ độc cấp tính mà còn kích ứng nhu động ruột dữ dội.

Tình trạng này làm phá vỡ hàng rào bảo vệ niêm mạc đại tràng, tạo điều kiện cho các tác nhân độc hại ngấm sâu vào mô ruột.

Sản phẩm từ sữa lên men: biến chất gây loạn khuẩn

Sữa tươi, sữa chua hoặc phô mai sau khi mở nắp, hoặc tích trữ quá hạn trong tủ lạnh, sẽ chịu sự phát triển quá mức của vi khuẩn lactic cùng các loài nấm mốc chịu lạnh. Quá trình này làm biến tính phân tử đạm casein, tạo ra các peptit độc hại và làm tăng độ axit nội tại của sản phẩm.

Nguồn sữa biến chất đi vào đường tiêu hóa sẽ phá hủy sự cân bằng của hệ vi sinh vật đường ruột, tiêu diệt các lợi khuẩn như Lactobacillus hay Bifidobacterium.

Loạn khuẩn kéo dài làm suy giảm lớp màng nhầy bảo vệ đại tràng, khiến độc tố từ vi khuẩn dễ tiếp xúc trực tiếp với tế bào biểu mô ruột.

Rau lá xanh cắt dở hoặc nấu chín: nitrat chuyển thành nitrit rất nhanh

Các loại rau ăn lá như cải cúc, rau mồng tơi, xà lách hay rau ngót chứa hàm lượng nitrat tự nhiên rất cao. Khi bị cắt thái, dập nát, hoặc đã nấu chín rồi để trong tủ lạnh quá 12 giờ, enzym nitrate reductase có trong thực phẩm và vi khuẩn sẽ biến nitrat thành nitrit với tốc độ rất nhanh.

Ăn rau lá xanh tích trữ lâu ngày không chỉ làm mất toàn bộ vitamin C và folate thiết yếu, mà còn đưa một lượng lớn nitrit vào cơ thể. Đây là mầm mống trực tiếp gây tổn thương tế bào và khởi phát chuỗi biến đổi tiền ung thư ở ruột già.

Vì sao thực phẩm để lâu trong tủ lạnh làm tăng nguy cơ ung thư?

Dung nạp liên tục thực phẩm tích tụ độc tố sẽ gây hệ lụy nặng nề cho cơ thể. Trước hết là rối loạn tiêu hóa mạn tính: hơn 50% người có thói quen ăn thức ăn thừa để tủ lạnh gặp đầy hơi, chướng bụng, táo bón hoặc tiêu chảy xen kẽ kéo dài.

Tiếp đó là viêm đại tràng mạn tính. Nitrit tích tụ và đạm biến tính gây viêm nhẹ niêm mạc, và bệnh nhân viêm đại tràng mạn tính tiến triển có nguy cơ mắc ung thư đại trực tràng cao gấp nhiều lần so với người bình thường.

Các chất chuyển hóa độc hại còn phá hủy hệ sinh thái vi khuẩn có lợi, làm giảm sản xuất axit béo chuỗi ngắn bảo vệ ruột và gia tăng nguy cơ hình thành khối u.

Cuối cùng, hơn 70% tế bào miễn dịch của cơ thể nằm tại đường ruột. Nhiễm độc mạn tính từ thực phẩm tủ lạnh làm suy giảm phản ứng miễn dịch toàn thân, khiến cơ thể mất khả năng tự tiêu diệt các tế bào đột biến.

Bảo quản thực phẩm thế nào để bảo vệ đại trực tràng?

Chuyên gia khuyến nghị kiểm soát thời gian bảo quản: thức ăn đã nấu chín không để quá 24 giờ trong ngăn mát, hải sản tươi sống không quá 2 ngày, thịt chế biến sẵn nên ăn hết trong vòng 3 ngày.

Bạn nên chia thực phẩm thành từng phần vừa ăn, cất trong hộp thủy tinh kín khí hoặc hộp nhựa nguyên sinh chuyên dụng để tránh lây nhiễm chéo vi khuẩn và hạn chế tiếp xúc với không khí. Thức ăn lấy từ tủ lạnh cần đun sôi lại hoàn toàn, để nhiệt độ tâm thực phẩm đạt tối thiểu 75 độ C trong ít nhất 2 phút nhằm tiêu diệt vi khuẩn sinh bào tử.

Với rau, chỉ nên nấu lượng vừa đủ dùng trong ngày và tuyệt đối không để rau lá xanh đã chế biến qua đêm trong tủ lạnh. Ngoài ra, hãy lau chùi, khử khuẩn các ngăn tủ lạnh ít nhất 2 tuần một lần bằng dung dịch giấm hoặc cồn y khoa để loại bỏ vi khuẩn chịu lạnh như Listeria monocytogenes.

Hoa Ly

Theo Tạp chí Sở hữu trí tuệ & Sáng tạo (Đăng: 07/10/2026 | 16:23)